ढोल र झ्याम्टाको तालमा बेलायत साकेलामा झुम्दा

सिन्कौली सेउली सेलेले , चण्डी है नाचु पेलेले, सोइ सोइला हो सोइ सोइला -
बेलायतको अल्डरशोट अबस्थित मैदानमा बैशाखे पुर्णिमाको दिन उभौली (साकेला)मनाउन ढोल र झ्याम्टाको तालमा सैयौ किरात राइहरु सम्पूर्ण पिडा भुलेर दिन भरी झुमे । लाग्थ्यो त्यहा पुर्बी पहाडको बस्तीहरु बसाइ सरेर आएको छ , धरानको भानु चोक र ललितपुरको नखिपोट त्यही प्रतिबिम्बित भै रहेको छ । बर्षमा दुई पटक उभौली (बैशाखे पुर्णिमा) र उधौली (मंसिरे पुर्णिमा) मनाउने किरात राइहरु पहाडको जस्तो चुला पूजा र साकेला थान पुज्ने नभये नि उस्तै गरी झुमी रहेका थिए । युरोपको ब्यस्त जिबनबाट फुर्सद लिदै आफन्तसग खुशीयाली साट्दै थिए अनी आफन्त खोज्दै थिए – “सोइ ढोले सोइ अर्को ढोले खोइ ।“

प्रकृतिको पूजा गर्न मनाइने यो चाडलाई भुमी पूजा पनि भनिन्छ । सगरमाथालाइ आफ्नो शिर मान्ने राइहरु आजको दिन लाई आफन्त भेटघाटको रुपमा पनि लिन्छन , त्यसैले त शिलीमाङ्पा (नाचको लय निकाल्ने नाइके) को तालमा गाउछन – “शिरैमा हाम्रो चोमोलोङ्मा , भेट भयो आज यो दिन मा , सोइ सोइला ।“ इष्टमित्र साथी भाई धेरै समय पछी भेटघाट भाको खुशीयालीमा ढोलसगै उफ्रिन्छन । अनी सिलिमाङ्पा पनि रौसिन्छन अली चड्के शिली निकाल्छन , यता नाच्ने हरु खुशी हुन्छन – “रातो भाले रेटेको बल्ल बल्ल आजै भेटेको ।“


साकेलाको शुरुवात पारुहाङ र सुम्निमा (किरात राइ हरुको देबी देउता) को प्रेम कथा बाट शुरु भएको भन्ने किम्बदन्ती पनि छ । त्यसैले त किरात राइ युबा युबतीहरु आफ्नो माया पोख्ने अबसर पनि ठान्छन साकेवालाई । गाउ बाट शहर हुँदै बिदेश पुगेको साकेला समय सगै आधुनिक पनि बन्दै गएको छ । त्यसैले त साकेलालाई पनि रिमिक्सको हावाले छुदै छ अनी युबा समुह गाउछन – “तिते करेली तितेकरेली नझिम्क्याउ बैनी हाम्लाई परेली , सोइ सोइला ।“ यता मायालु नपाउनेहरुको पिडा पनि गीतबाटै ब्यक्त गर्छन् – “माछा पानीमा माछा पानीमा , रहरै भै गयो जिन्दगानीमा सोइ सोइला ।|”

गोर्खा सैनिकहरुलाई आबासिय स्विक्रिती दिइसकेपछी बाक्लिएको राइ समुदायको कारण यहा भिडभाड निकै देखिन्छ । प्राय अधबैसे र युबाहरुको भिड देखिन्छ । बुढापाकाहरु निकै पातलो नै छन । संस्कृतिलाई बचाउन पनि सकिने मनोरन्जन नि हुने, त्यसैले युबाहरुमा जोश छ । चौर गुनिउ चोलीमा ढपक्कै ढाकिएको छ । तर मायालुले धोका दिएको गुनासो गर्ने हरु पनि छन - "डल्ले खुर्सानी डल्ले खुर्सानी , लाउ माया भन्थेउ ढाटेउ पोहोर पनि ।"


आफ्नो जन्मस्थान भन्दा हजारौ कोश टाढा रहेको यो ठाउमा भबिश्य बुन्नको लागि आफन्त , मायालुबाट टाढा हुने हरुको नि कमी थिएन यहाँ । नाचको थकाई सगै कतै टाढा मायालुले गुनगुनाको अनुभब गर्नेहरु पनि धेरै थिए – “मलाई खोज्नु भयोकी एक्लै सकेवामा, हजुरको तस्बिर आयो गलैचामा।“ अनी यो भाबनात्मक क्षणलाई तत्काल भुल्न खोज्छन । त्यो भिडमा अरु पनि धेरै पारीचित पनि छन कि भन्दै खोज्दै हिंड्नेहरु पनि धेरै देखिन्छन । अली टाढाबाट जाने हरु चाडैनै फर्किने तरखरमा हुन्छन । बिदावारि हुँदा हुँदै फेरी चिनजानको अरु पनि भेटिन्छन् । एक क्षण नाचिदिउन त भनेर उफ्रिन्छन – “हलेसी थानको महादेब , दिन भरी खोजे कहाँ थेउ सोइ सोइला ।“

जती रमाइलो भये पनि समयलाई रोक्न नसकिने । लाग्थ्यो आजको दिन नै नढलोस । तर प्रकृतिको नियम छुट्टीनै पर्ने । आयोजकहरु भन्दै थिए अब सक्नु पर्छ । अनी ढोल र झ्याम्टाको आवाज चर्को हुँदै गयो, सिली पनि अली छिटो छिटो हुन थालयो , कोही सेउली (मैदानको बिचमा राखिएको रुख) लडाउन थाले । एक कुना बाट गुन्जियो " सम्झना चिनो साटौला, आघौको चण्डिमा फेरी भेटौँला सोइ सोइला " ।

माइ संसारबाट http://www.mysansar.com/temp/709.html