गैंडाल्याण्ड जिन्दाबाद - झल्झली आखामा

ज्ञानेश्वरलाई भेट्ने कल्पनाले नारायणि रोमन्चीत भई । हतार हतार गोस्सिप बाट साइन अफ गरि । लाग्यो लामिताल गएर फ्रेश हउ । तर सोची उही ज्ञानेश्वर त होनि किन यसरी उत्ताउली हुनु । आँफै देखि आँफैलाई लाज लागेर आयो । एक्छिन त्यतिकै एकोहोरिएर बसी । अनी लागि बिस्तारै बिस्तारै टिकौली तिर । बाटोमा अनेक कुरा खेल्न लाग्यो । आज उसलाइ त्यो खोरसोरको जंगल अर्कै लागेको थियो । हिजो अस्ति झन्झटिलो लाग्ने माइकेनियाको झाडीमा उसले हरियाली पाउन थालेकी थिइ । जङगलमा दाउरा घास गर्ने मध्यबर्ती बासिन्दाहरु सग कुनै डर भर थिएन । न त उ तिनीहरु सग सतर्कनै भै ।

यस्तै सोच्दै हिड्दा हिड्दै बाटोमा कसैले ए नारायणि भन्दा झस्याङग भै । यसो हेरेको पोश्टका कर्मचारीहरु रहेछन् । कता हिडेकी भनेर सोधे । मुसुक्क हासी र अगाडी बढी । उसलाई लाग्थ्यो त्यो गेम स्काउट दाई बुढो भए नी अली पात्तिन्छ । सधैं यसरी नै जिस्क्याइ रहन्छ । उता बाट बोलेको सुनियो - मोरीलाई बैस चढेछ । अनी अली ठुलो स्वर मा फेरि उसैको आवाज आयो आयो - उता नजाउ है , फेरि चरी ले उडाउला ।

मोराहरु त्यतिकै जिस्क्याउछन भनेर मनमनै भनि र पछाडि फर्केर जवाफ दीइ - चरी सग के डराउनु दाजु , कसरामा थुन्नु भएकै छ नी । की आफ्नो थुनामा आफैलाई भर छैन् भन्दै अगाडि बढी रहि । आज उसलाई त्यो बिसहजारी तालले पनि खिच्न सकेँन । तालको पल्लोपट्टी बाटोमा गुच्चा खेलिरहेका केटाकेटीहरुले पनि रोक्न सकेँन । एकोहोरो त्यो माइकेनिया क्याफे तिर लम्की रहि । आज धेरै दिन पछि देखा परेउनी भनेर नारी आवाज सुन्दा पो उस्ले बल्ल चालपाइ कति चाडो क्याफेमा आइसकिछ ।

बिसहजारी तालको छेउमा रहेको बाराण्डाभारको त्यो माइकेनिया क्याफे निकै ब्यस्त थियो । पूर्व पश्चिम लोकमार्गमा चल्ने गाडीहरुको हर्न आवाज मधुरो गरी सुनिन्थ्यो । सानो आवाज मा उदय-मनिलाको गीत बज्दै थियो। भित्र पटिको बारमा गर्दने र उस्का जत्थाहरु चुरोटको धुवा उडाउदै बियरको चुस्की लिदै थिए ।नशामा झुम भएको एउटा दारा बाहिर निस्केको दारेले साहुनि लाइ हिन्दी गीत बजाउन आग्रह गर्यो । साहुनिले हिन्दि गित बजाउन गैडामुक्ति मोर्चाले प्रतिबन्ध लगायेको सुनाइन् । त्यो दारे भन्दै थियो - तोडफोड गर्ने हामि नै हौ , हामिले भनेको नमान्ने । यो क्याफे उखेलिदिउ । साहुनि नसुनेको झै गरिन् । उ एक्लै टेबल ठोक्दै थियो , अरुले हुन्दे यार भनेर सम्झाउदै थिये ।

त्यसो भए हाम्रो आफ्नै गैडा भाषाको गीत बजाउ भनेर दारे त्यतिकै जोस्सियो । साहुनी पनि के कम अब नारायणी ले एल्बम निकाल्छे अनी त्यहि बजाउला भनिन । नारायणी अली लजाउदै छि दिदि पनि के के भन्ने होला भन्दै रिसाए झै गरि ।
दारे र उस्को समुह जिस्किन थाल्यो - खै यो नारायणि लाई ज्ञानेश्वर सम्झदै मा फुर्सद छैन् के एल्बमा निकाल्ली र । आज ज्ञानेश्वर पनि छैन् लौ साहुनी "शिलाकी जवानी " बजाउनुस् नारायणि सगै नाचौला । नारायणि खाग माथी पर्दै रिसाइ र भनि तिमीहरुलाई बोल्ने सोमत पनि छैन् । काम छैन् जड्याहाहरु । भित्रबाट टेबल ठोकेर गीत गएको सुनियो - हामलाई पनि मायाले हेर नारायणि ।

नारायणि त्यहा बात जानु की बस्नु अलमल्ल परि । नारायणी रिसाको थाहा पाएर गर्दनेले अरुलाई हल्ला नगर्न आदेश दियो । भित्रबाट चियर्स भनेको मात्र आवाज आयो । क्याफे बाहिर बसेकी नारायणी घरी घरी घडी हेर्थी । आज यो घडी किन चाडो चल्दैन भनेर दिक्दार हुन्थी । उस्को आँखा भने खोरसोर तिरनै ताकिरहेको थियो ।

साहुनीले उस्को कुरा बुझी र जिस्क्याउन थाली - तिमी यहि सम्म आएकी की कतै जान लागेकी ।

साहुनी ले जिस्क्याको बुझेर उस्ले भनि - के हो दिदि आजकाल जड्याहाहरुलाई मात्र खुल्ला हो क्या हो क्याफे ।

उस्को टिमुर्किएको जवाफ सुनेर साहुनी हासिन मात्र । अनी खुसुक्क राजु लामा बजाइन - पर्खाइमा भिज्यो सिरानी ।

कुरा बुझेर नरायणि मुसुमुसु हासी मात्र । उता बाट झाडिमा खुस्रुक्क को आवाज आयो । हेरेको ज्ञानेश्वर त्यतै आउँदै रहेछ ।
(क्रमश : )

गैंडाल्याण्ड जिन्दाबाद (४) - त्यो बेला

ज्ञानेश्वर गोस्सिप रुममा छिर्ने बित्तिकै, नारायणी ले डब्लु सी गरि ।

ज्ञानेश्वरले पनि धन्यबाद् भन्यो ।

च्याट रुममा अरु च्याटर भए पनि अरुले उसलाई स्वागत गरेनन ।

सधैं छिर्ने बित्तिकै डब्लु सी को बर्षा हुने च्याटरुममा नारायणि डल्ली बाहेक अरु ले नगरेको देखेर उ छक्क पर्यो । च्याटर लिष्ट मा सबै को नाम हेर्यो । छावा र डमरूको दिदि भाई नै थिए । चित्तल, चितुवा, गौर आदि सबै नै थिए । चखेवाको जोडी आफ्नै धुनमा अरुलाई बाल दिएर पब्लिक मै माया प्रेमका कुरा गर्दै थिए ।एक आपसमा चुम्बन साटासाट गर्दै थिए । त्यो कुरा सारसलाई पचेनछ लेख्दै थियो - मोडहरु नि कता मरे आजकाल । यस्तो हरकत गर्दा नि किक हान्दैनन त ।
उ छक्क पर्यो । यत्तिकै मा उस्को पि एम मा पिलिक्क बत्ती बल्यो ।
हेरेको नारायणी रहिछे - सञ्चै छौ ।

ज्ञानेश्वर - सञ्चै छु । तिमी कती बेला आएको ।

नारायणी - भयो डेढ घण्टा जती ।

ज्ञानेश्वर - आज च्याटमा किन सबै चुप ।

नारायणी - त्यही भन्न त मैले तिमीलाई यहाँ बोलाएको ।

ज्ञानेश्वर - कसैको झगडा पर्यो कि क्या हो ।

नारायणी - त्यस्तो होइन । अब यहाँ च्याटरुममा पनि जातिय ज्वरोले समातेको छ । अर्कै रुम खोल्ने भन्दै थिए । कोइ कसै सग बोल्दाइनन । बोल्यो भने नानाथरी गाली गर्छन् ।

नारायणीको कुरा सुनेर ज्ञानेश्वर एक्छिन छक्क पर्यो । तैपनी परिस्थितीलाई कम्तिमा च्याटरुममा भएनी सम्हाल्न सकिन्छ कि भनेर सबैलाई पि एम गर्न बिचार गर्यो ।

अनी डमरू (केटी ) लाई लेख्यो - हाइ, गोर्जी, तिम्रो त्यो वाक हेर्न नपाको नि कती भयो ।

उताबाट डमरू (केटी ) ले रिसाउदै भनी - अपाङ्गले किन चाल हेर्न पर्यो ।

ज्ञानेश्वर - जिस्किदै , के भन्छे यो चिम्सि । म कसरि अपाङ्ग ।

डमरू (केटी) - एउटा मात्रा सिङ्ग हुने लाई मैले के भनु त । जस्तो छाला उस्तै बाक्लो बुद्धी ।

त्यो चिम्सी को कुरा सुनेर ज्ञानेश्वर वाल्ल पर्यो । पहिला त खुब मस्किन्थी । सेक्सि चालवालि भन्दा पनि तिमि जस्तो जमिन भासिने गरि हिड्ने होर भन्थि । आज त के हो हुरि चल्दा बास् झै पड्किएकि छे । यो सग बोल्न नसकिने रहेछ भनेर यसो छावा तिर लाग्यो ।

ज्ञानेश्वर - के छ गज ।

छावा - ठिक छु, एके ।

ज्ञानेश्वर - सबै जना पण्डित, के के नाम राख्छन् बुझ्नै नसकिने ।

छावा - अलि छाला पातलो बना अनि बुझ्छस् । देश अनुसारअको भेष, सिङ्ग अनुसारको नाम बुझिनस ।

ज्ञानेश्वर् - यो तिन माने पनि कति टेडो कुरा गर्न थालेको हउ ।

छावा - धेरै नकारा एके, अहिले तलाई भेल्लरको रुखमा उल्टो टाग्नु नपरोस् । अनि तेरा फोर्सहरुले छुटाउलान् नि ।
बल्ल ज्ञानेश्वरलाइ चेत भयो , यहा पनि उहि संघियताले ज्वरो गाडेछ । हाम्रो युबा पुस्ता पनि त्यहि जातिय घेरामा खुम्चिएछन् । उस्ले सोच्यो , पहिला उस्को वरिपरि चित्तलका युबतिहरु च्याट गर्न तछडमछाड गर्थे । अनि त्यो छावा जिस्क्याउथ्यो अब यो "गैडा गोस्सिप्" को नाम् "ष्लेश्मान्तक" राखौ अनि यो ज्ञाने एके लाइ चाहि पशुपति बनाउ । यहा जिस्किन त परै जाओस् बोल्न पनि नहुने भै सकेको रहेछ । एकातिर गैडा फोर्सका राजनिति दादागिरि अनि अर्को तिर जातिय छुवाछुत ज्ञानेश्वरले आफैलाइ बिरानो पाउन थालयो । नचाहेर पनि उस्लाई त्यो जातिय द्वन्दमा छिर्न पर्ने भयो । एकातिर आफ्नै समुहमा हेरिने शन्काको दृष्टिकोण अनी अर्को तिर साथीहरु बाट हेयको भाब ।

अनी सम्झ्यो उस्को कुरा बुझे त्यही एउटी नारायणी छे ।

अनी नारायणी लाई पि एम गर्यो - भरै बरण्डाभारको माइकेनिया क्याफेमा भेटु है ।
(क्रमश:)

गैडाल्याण्ड जिन्दाबाद – ३ (त्यो बेला)

आमासँग रापतीको किनारमा चर्दै गरेको ज्ञानेश्वर (सानो केटो)ले एकटकले घासेमैदानको बिचमा चरीरहेको चित्तलको बच्चालाई हेर्दै सोच्न लाग्यो । हाम्रो पनि त्यसको जस्तै नाक भएको भए सन्ततीहरु सखाप हुदैन थिए होला । यो भगवानले किन यस्तो नाक दिएको होला भन्दै धिक्कार्न थाल्यो ।

अनि आमासग बिलौना गर्न थाल्यो - आमा, हाम्रो यो खाग नभएको भए शिकारीहरुबाट मारिनु त पर्दैन थियो हगी ?

ज्ञानेश्वरको त्यस्तो कुरा सुनेर आमा एकछिन छक्क परी र भनी - होईन बाबु , यहि खागको कारणले नै हामि विश्व प्रसिद्ध छौ । यो खाग नभैदिएको भए हामिलाई हेर्न त्यति टाढा टाढा बाट किन आउथे र । यो त हाम्रो पहिचान हो ।

आमाको कुरामा असन्तुष्टी पोख्दै ज्ञानेश्वरले भन्यो - पहिचान भएर के गर्नु यहि नै हाम्रो मृत्युको कारण बनेको छ । प्रत्येक दिन साझपरे पछि मारिने पो होकि भन्ने डरमर्दो हुन्छ । अब त जङगलमा बाघ र हात्तीहरु नहुदा उनिहरु बन्दुक बोकेर खुल्लेआम हिंड्न थालेका छन । हाम्रो खागले हामिलाई बाघ र हात्तीबाट बचाउन सक्यो । तर खै ती बन्दुकधारीबाट ? यो पनि आफन्तहरु बिरुद्ध मात्र प्रयोग गर्न सकिने रहेछ ।

ज्ञानेश्वरको यस्तो तर्कले आमा एकछिन स्तब्ध भई । अनी भन्न लागि -बाबु, आफू मात्रै सुख सयल गरु भनेर हुर्केका मानबहरुसग केही लाग्दैन हामिहरुको । देखेनौ, हाम्रो बासस्थान सबै मासेर हामिलाई यसरी यो नारायणी र रापती सेरोफेरोमा मात्र खुम्च्यायेको । हामीले आफ्नो जातिय पहिचानको लागि भनेर यो गैडाल्याण्ड लियौ, सगै बस्दै आएका अरु जनावरहरु सग दुस्मनी गरेउ । तर खोइ त्यो मानब साम्रज्यको गिद्दे द्रिष्टिबाट बाँच्न सकौला त ?

आमाको निराशलाग्दो उत्तर सुनेर ज्ञानेश्वर भुइतिर हेरेर टोलाई रह्यो अनी सम्झियो ती पुराना दिनहरु । आहा कति रमाइला थिए । हात्तीको लस्करले पर्यटकहरु बोकेर ल्याउथ्यो । कहीले अली पर एक्लै, अनी कहीले आमासग पर्यटकहरुको अगाडी देखा पर्थ्यो । उ तिर तेर्सिएका क्यामेराहरुको अगाडी बिभिन्न मुद्रामा आफूलाई प्रस्तुत गर्थ्यो ।
अनी साझ परेपछी सौराहाको नजिक गएर ल्यापटप अन गर्थ्यो । वाइफाइ को सिग्नल खोज्थ्यो । अनी लिन्क भएपछि फेसबुकमा स्ट्यटस अपडेट गर्थ्यो ।

"आज दिन भारी क्यामराको अगाडी पोज दिदा दिदा सार्है थाकियो। " डमरू, छावा, चित्तल अनी अरु अरुले "लाइक" हान्थे ।
त्यो चितुवाको बच्चा अली उरन्ठेउलो थियो । अनी ज्ञानेश्वरको स्टाटसमा कमेन्ट गर्थ्यो - भोलि देखि चाक फर्काइदेन ।

प्राय : उस्को वालमा नारायणि (केटि) ले लेखेकी हुन्थी - आजकाल के सारो ब्यस्त हो । "गैडा हब" मा पनि पोष्ट गर्न छाडेउ त ।

ज्ञानेश्वरले "गैडा हब" नाम गरेको फोरम खोलेको थियो , अनी त्यहि सग लिन्क गरेर च्याटको लागि "गैडा गोस्सिप डट कम"। उसका पोष्टहरु सबैले रमाइलो मानी मानी पढ्थे । हबमा कहीले अन्ताक्षरी खेल्थे , कहीले रिडल । एउटा छुट्टै रमाइलो संसार थियो । सबै जम्मा हुन्थे च्याट गर्न । खुब रमाइलो हुन्थ्यो ।

त्यो सम्झिदा सम्झिदै उ रोमान्चित भयो । अनी एकपटक फेरि त्यो भर्च्युयल सन्सारमा पस्ने बिचार गर्यो। अनी आमालाई भन्यो - पर रापतीको तिरमा गएर इन्टरनेट चलाउछु है ?

आमाले अली डरको भावमा भनि - पर्दैन जानु त्यता मानब बस्ती नजिकै । के हो के हो ड्याङग हान्दिए भने ।

ज्ञानेश्वर - त्यताका मान्छेहरु हामिलाई जोगाउन तिर प्रेरित छन् त्यहि भएर डर छैन् ।
आमालाई सम्झाउन खोज्यो । अनी डुङ्गाघाट नजिकै बसेर वाइफाइ को सिग्नल खोज्न थाल्यो । सिग्नल टिपे पछि "फेसबूक" खोल्यो । नोटिफिकेसनमा रातो फन्टमा ४ लेखिएको थियो । नारायणीले वालमा लेखेकी रहिछे - "गोस्सिप" मा आउ , तिमी सग कुरा छ ।

एक्छिन उसलाइ नारायणी देखि रिस उठ्यो । के तालको केटी हो । अर्जेण्ट नै भए त एस एम एस गरेको भएनी हुन्थ्यो । नत्र कल पनि त गर्न सक्थी । अब पैसाकै लोभ लागेको भए मिसकल दिए पनि त हुन्थ्यो नी , म कल ब्याक गरि हाल्थे ।
अनी स्टाटस अपडेट गर्यो - " आजकाल यो गैडाल्याण्ड कस्तो बोर छ । यहाँ बस्न एक छिन पनि मन छैन । "

अनी गोस्सिपमा छिर्यो ।

गैडाल्याण्ड - जिन्दाबाद (२)

गैडा माथी लगातार आक्रमण भएको देखि यसबारे छलफल गर्न भर्खरै मानब बस्ती हटाएको पदमपुरमा "राष्ट्रिय गैडा सम्मेलन" गरे । गैंडा माथीको आक्रमण र हिंसा नरोके गैडा बिद्रोहमा जाने कार्यनिती सहित पदमपुर घोषणापत्र पारित गरियो । यसको साथै गैडाहरुको रक्षाको लागि राज्य संयन्त्रमा भर नपर्ने भन्दै गैडा फोर्स गठन गर्ने पनि निर्णय गरे । बन्यजन्तु संरक्षणमा लागेका डब्लु डब्लु एफ, प्रकृति संरक्षण कोष आदिले यसरी बिद्रोहमा गए संरक्षणतन्त्र संस्थागत नहुने भन्दै शान्ति प्रति प्रतिबद्ध हुन र अरु जनवारको पनि अस्तित्व स्वीकार गर्न आग्रह गरे । तै पनि पदमपुर सम्मेलनले तय गरेको कार्यदिशा अन्तर्गत भर्खरै सौराहाको होटेलको सेफ्टी ट्यान्कबाट सकुशल निस्कन सफल "गर्दने" को संयोजकत्वमा "गैडा फोर्स" को गठन गरियो । उनिहरुले पर्यटक ओसार्न सिमापारिबाट ल्याएका हात्तीलाई प्रमुख शत्रु घोषणा गरे र "गैडा सर्बोच्चता" को लागि मुख्य बाधक ठहर्याये ।

हात्तीको बल र जिउको आकार देखि सिधै आक्रमण गर्नु आँफैलाई नै घातक हुने फोर्सले ठहर गर्यो । बरु यसको साटो पर्यटकमाथी आक्रमण गर्ने र पर्यटक नै नभएपछि काम नपाएर हात्ती आफै फर्कनु पर्ने स्थिति सिर्जना हुने ठहर गरि धमाधम पर्यटक माथी आक्रमण गर्न थाले । यसरी भएको सांघातिक आक्रमणमा गैडा फोर्सले उल्लेखनिय योगदान पुर्यायो । अनमिन र अधिकारबादीहरुले यस्तो घटनाको निन्दा गरे र मोर्चालाई शान्ति प्रति प्रतिबद्ध हुन आग्रह गरे । यसरी भौतिक कारबाही गर्ने मोर्चाको कुनै निति नभएको र कार्यकर्ताहरुबाट यस्तो भएको रहेछ भने छानबिन गर्ने मोर्चा प्रमुख केटोले अनमिनलाई आस्वस्त तुल्यायो । तै पनि फोर्सले फाट्ट फुट्ट पर्यटक र ब्यबसायीहरु माथी आक्रमण गरिनै रह्यो । ब्यबसायीहरुले लगानीको बाताबरण नभएको भन्दै त्यहाबाट लगानी झिक्ने चेतावनी दिन थाले ।

जंगल भित्र कुनै ब्यबसायिका हात्तीहरु सजिलै पर्यटक लिएर आवत जावत गर्ने भने कसैको छिर्ने बित्तिकै आक्रमण हुने घटनाक्रम बढे पछि फोर्सको अध्यक्ष हुन दावा गरेको जख्खुले गर्दने को चियो गर्न थाल्यो । फोर्सको अध्यक्षले केही ब्यबसायीसग साठगाठ बढाइ अकुत सम्पत्ति कमाएको , इतर पक्ष माथी शिकारी लगाइ हमला गरेको लगायतको आरोप लगाइ कारबाही गर्न मोर्चा संयोजक सामु जख्खु पक्षले आवाज उठायो । जख्खु पक्ष पनि अन्य ब्यबसायी सग भित्र भित्रै साठगाठ गरि अन्य मार्गबाट उनिहरुको हात्ती जंगल भित्र छिराउने सहज बाताबरण बनाउन थाले । फेरि गैडाल्याण्डमा बिदेशी हात्तीहरुको बिगबिगी बढ्न थाल्यो । फोर्सको क्रियाकलाप प्रति असन्तुष्ट मोर्चाका सदस्यहरु बिशेष गरि सौराहा भन्दा बाहिर बस्नेहरुले मोर्चा कमाण्डर केटोलाई यस्तो क्रियकलाप रोक्न दबाब दिए । केटोले ती गैडाहरुलाई हुन्छ भने झै गरि टाउको हल्लाएर बिदा गर्यो ।

हात्ती आफैमा महङ्गो , त्यसमाथी गैडाहरुको बिरोधको कारण केही ब्यबसायी हरुले पर्यटक घुमाउन उट भित्र्याउन थाले । मोर्चा प्रमुखले यसलाई सकरात्मक रुपमा लियो । सौराहा क्षेत्र भन्द्रा टाढा बस्ने गैडाहरुले दुबै बिदेशी हुन, हामि माथी उत्तिकै प्रभाब पर्छन यसकारण त्यस्ता जनावारहरु प्रति समान धारणा बनाउनु पर्छ भने । तर केटोको तर्क थियो - उट जङगलमा छिर्दैन र हाम्रो बासस्थान पनि प्रयोग गर्दैन त्यसकारण उस्को उपस्थितीले हात्तीको एकाधिकारलाई सन्तुलनमा ल्याउछ । यता जैबिक बिबिधतामा सरोकार राख्ने केही देशहरुले हात्ती त जहाँको भए नी उसको नातागोता त गैडाल्याण्डकै बासिन्दा हो तर उट रितीथिती केही मिल्दैन । यसले उल्टै संक्रमण बढाउछ भनेर बिरोध गर्न थाले । तर मोर्चाले सन्तुलित निति अख्तियर गर्ने भन्दै हात्ती र उटलाई समान द्रिष्टिकोण बनायो ।

गैडा हित बिरोधी फोर्सका पदाधिकारीले काम गरेको , ब्यापरी सग साठगाठ गरि अकुत सम्पत्ति कमाएको फेहरिस्त साथ "गैडा टाइम्स" मा समाचार आयो । भोलिपल्टै सम्बाददाता माथी सांघातिक आक्रमण गरियो । फोर्सको तान्डब अगाडी केटो पनि मौन रह्यो । यहि भद्रगोलको बीच फेरि शिकारीले मौका पायो । कहीले गर्दने पक्षले आक्रमण गरेको षडयन्त्रमा जख्खु पक्षलाई , कहीले जख्खौ पक्षले आक्रमण गरेको बहानामा गर्दने पक्षलाई शिकार बनाउन थाल्यो । गैडाल्याण्डको नवलपरासी र माडि क्षेत्रमा बस्ने गैडाहरु बाघवान (बर्दिया) र बार्हसिङ्घे प्रदेश (शुक्लाफाट) मा बसाइ सर्नको लागि तारतम्य मिलाउन थाले । कतिले त्यहा पनि त्यहि स्थिति आउने भन्दै सिमापारी जाने सोच बनाए । बाँच्न सफलहरु बिस्तारै बिस्थापित हुँदै गए । कतिले रापतिमा पौडिएर जहाँ पनि भुर्र उड्न सक्ने पानि हासहरुको बथान हेर्दै आफूलाई धिक्कार्न थाले ।

सौराहामा दोषारोपण चल्दै थियो । हात्तीलाई सन्तुलन गर्छ भनेर प्रबर्धन गरिएको उटबाट नयाँ रोग देखा पर्यो । सारा गैडाल्याण्डमा त्यसको बिग बिगी छायो । सौराहा क्षेत्रमा कति गैडा लगायत हात्तीहरु पनि मरे । मानब राज्य सत्ताले गैडाल्याण्डमा संकटकालिन अवस्थाको घोषणा गर्यो । गैडाहरुको उपयुक्त बासस्थान ठानी बचेका गैडाहरुलाई बाघवान बर्दियामा सार्ने निर्णय गर्यो । गैडाल्याण्ड बाट बिस्थापित भएर बाघवान पुगेका बाघहरुले गैडाहरुलाई बासदिन हुन्न भनेर त्यहाको राज्य सरकारलाई दबाब दिन थाल्यो । बाघवान राज्य सरकारको सहयोग बिना गैडा सार्ने काम संभब हुन सकेन । गैडाल्याण्डलाई सुरक्षित बनाउन त्यहा बाट बिदेशी जनावारहरु हटाइयो । अर्नापुरीमा अर्ना झै औंलामा गन्न सकिने अबस्थामा रहेका गैडाहरुको सुरक्षा गर्न मानब राज्यसत्ताले प्रत्येक गैडालाई हतियारधारी सुरक्षाकर्मीको ब्यब्स्था गर्यो ।