अर्कै रङ्गको दशैं

धेरैको मुख बाट सुनिन्छ - दशै दशैं जस्तो छैन । कहाँ त्यो उहीलेको दशै कहाँ अहिलेको । कति खल्लो । के साँच्चै दशै बदलिएको हो त ? स्वभाबिकै हो समय सगै सबै बदलिन्छ । तर दशै बदलिएको हो की हाम्रो हेराइ वा हामि नै बदलिएको हो त्यो चाँही मनन गर्नु पर्ने नै रहेछ । खाली निधारमा यो सात समुद्र पारी बिताएको दशै एउटा हातको औलामा नअटाउने भएछन । फेसबुकको भित्ता भरी छरिएका दशैका शुभकामनाहरु अनी साथिहरुको घर जाने र दशैका कार्यक्रमका स्ट्याटसहरुले सात समुद्र पारी रहेको त्यहि गाऊठाउमा मन पुर्याइरहेको छ । नयाँ लगाउन अनी मिठो खानको लागि केटाकेटिमा आउने यो दशै यो बिदेशी भुमिमा अतितको सम्झना बनेर आएको छ । कमेरा छ्यापेर सिगारिएका गाउका घरहरु , रातोमाटोले लिपीएका आगन र दलानहरु अनी लिङ्गे पिङमा जम्मा भएका गाउका बालक देखि बयस्कहरुको जमघटको तस्बिर लिएर आएको छ दशै । साँच्चै दशै बदलिएछ , आफ्नो नयाँ लुगा कहीले आइपुग्छ भनेर दिन दिनै उकुसमुकुस पार्ने यो दशैले अहिले घरको सम्झना दिलाएर उकुसमुकुस पारेको छ ।

घटस्थापनाको सेरोफेरोमा लुगा किन्न जाने आमाको उद्घोषले त्यो दिन नआउन्जेल सम्म रातका निदहरु खोस्ने गर्दथ्यो । कस्तो लुगा किने , कुन रङ्ग को किन्ने भनेर मनभरी कुरा खेली रहन्थ्यो । पसलमा कपडा किनेर सुचिकारलाई दिएर नाप लिएको दिन देखि शुरु हुन्थ्यो सुचिकारको घरमा दिनको करिब २० पटक धाउने प्रक्रिया । पसल अगाडी गयो हेर्यो , आफ्नो लुगा झुण्डिएको नदेख्दा मन खिन्न पार्यो आयो । सीलाई सकेर ठीक भयो की भएन भनेर टाक हाल्न भन्दा अगाडि सुचिकारले बोलाको दिन सासै नफेरी दौडेर सुचिकारको मा पुगिन्थ्यो । लाज शरम ख्यालै नगरी नयाँ लगाउने उमङगमा लुगा हत्त पत्त त्यहि फुकालेर नयाँ हालिन्थ्यो । अनी नापी सके पछि उफ्रिदै साथि भाईलाई सुनाइन्थ्यो - बुझिस मेरो त सर्टमा दुई वटा पकेट , ५ वटा टाक ।

केही बर्ष पछि दाई दिदिहरु एस एल सी पास गरेर पढ्न काठमाण्डु जान थाल्नु भयो । अब गाऊमै सिलाएको पोलिस्टरको सर्ट प्यान्ट को सटटा काठमान्डुबाट जिन्स को प्याण्ट आउने भयो । गाउबाट बाट शहर पढ्न जानेहरु को संख्या बढ्दै जादा सबैको रेडिमेड लुगा शहर बाटै आउन थाल्यो । सुचिकारका आगन बिस्तारै खाली हुँदै गयो । घटस्थापना पछी सबैका आँखाहरु माथी गोरेटो बाटोमा हेर्न थाल्यो । गाऊबाट काठमाण्डु जाने त्यो मुलबाटो जो देखेनी आफ्नै दाजु दिदि हो की भनेर कुदी हालिन्थ्यो । अरु रहेछन् भने सोधिन्थ्यो हाम्रा दाजु दिदिलाई देख्नु भयो । उहाँहरु आइपुग्नु भएको दिन चाँही पक्का दशै लाग्थ्यो । घर भित्र पस्नु भए पछि कहीले ब्याग खोल्नु होला भन्ने हतारो । अनी ल यो तेरो भनेर लुगा आफू तिर आए पछि खोल्यो हेर्यो । दशमीको दिन मात्र लगाउन पाइने . तै पनि प्यान्टको पकेट गन्यो , शर्टको पकेट र टाक गन्यो अनी गुदपाक मुखमा हाल्दै दौडियो । त्यहि हो साथी भाई को अगाडि गमक्क छाती फुलायो भन्यो - बुझिस निलो जिन्स को प्याण्ट , रङ्गिन कोठे शर्ट , अनी स्पोर्ट जुत्ता ।

केही बर्ष पछि आँफै शहर गैयो । दशै बिदामा बसको छतमा चढेर घर तर्फ लाग्नुको रमाइलो बेग्लै थियो । नयाँ लुगाको रहर हुन छाड्यो । घर फर्किदा गाऊको धारा अनी पधेरामा मज्जाले मयल माडी माडी नुहाउन पाउदा काठमाण्डुको अन्जुली पानीमा घरपेटिको कचकच सम्झेर खिस्स हासउठ्थ्यो । अब दशैं नयाँ लुगा र दक्षिणा भन्दा पनि साथि भाईहरुको जमघट, खानपिनमा रमाइलो हुन थाल्यो । उहीले घरको पैसा चोरेर खेल्न जाने लङ्गुरबुर्जाको साटो तास खेल्न थालियो । जागिरे बनियो , आफू पनि दशैंको घरायसी खर्चमा सामेल हुन थालियो । अनी लाग्न थाल्यो दशैं बदलियो । अब दशैको मोह बिस्तारै हराउन थाल्यो । दशैमा गाऊ जाने क्रम घट्दै गयो । राजधानी उराठ लागे पनि ब्यस्तताको बहाना बनाउदै खल्ती जोगाउन गाऊ जान छडियो । अनी लाग्थ्यो साँच्चै दशैं बदलियो ।

अनुसन्धानको क्रममा केही हप्ता अगाडि मात्र नेपालमा रहदा आफ्नै नभएनी अर्कै गाऊ पुगियो । दशैं आउने समयको चहल पहलले फेरि त्यो आफ्नो बाल्यकाल कोट्याइदियो । केटाकेटीहरु स्कुलबाट फर्किदा दशैको लुगा किन्ने योजना बनाउदै थिए । क कस्को घरमा टिका लगाउन जाने भनेर सुनाउदै थिए । बाटोमा लङ्गुर बुर्जा उस्तै गरि क्वान्टङक्वन्टाङ गरि बजीरहेको छियो । एक दुई पटक थापौ की भनेर खल्तिमा हात पुर्याइसकेको थिए , आँफैलाई लाज लागेर आयो । अनी लागे आफ्नै बाटो । बाटोमा मोबाइलमा कुरा गर्नेहरुको यसो सुनिन्थ्यो - दशैमा त घर जाने । दशैंको खसी भनेर राखेको गाऊ तिरको हरेक बाख्रागोठमा देखिन्थ्यो । दशैमा चुरा किन्छु भनेर पेवा कुखुरा बेच्ने साना स्कुले केटीहरु पनि गाऊ तिर देखियो । अनी काठमाण्डुमा , असन र इन्द्रचोक उस्तै गरि दशैंको किनमेल गर्नेहरु को भिड , सपिङ सेन्टरहरु उत्तिकै भरिएको । एक महिना अगाडि देखि काठमाण्डौबाट बाहिरिने गाडी र प्लेनको टिकेट बुक । अनी खोइ कहाँ बदलिएछ त दशैं ।

दशै गाउका केटाकेटीहरुको लागि उस्तै गरि नयाँ लुगा र दक्षिणा बोकेरै आउने रहेछ । अध्ययन र कामको सिलसिलमा परदेशियेकोहरुलाई दशैंले उस्तै गरि गाऊ घर तिर तान्दो रहेछ । इश्टमित्र जम्मा हुनेहरुको लागि दशैं उस्तै गरि खोरमा खसी पाल्न लगाउदो रहेछ । दशैंले उस्तै गरि गाउलेहरुलाई घर उज्यालो बनाउन लगाउने रहेछ । दशैंमा चामलको भात र मासु खान पाइने भयो भनेर दङ्ग पर्ने हरु पनि उत्तिनै रहेछन् । साच्चैनै दशै उस्तै गरि आउदो रहेछ । बदलिएछ त केवल आफ्नो मन । जीवन बनाउने र बढाउने लक्षले दशैंलाई बदलिदिएछ, आफू सगै मन पनि बसाइ सरेछ। शहरको सिमेन्टेड भित्तामा उभिएर पहाडको कमेरेमाटोले पोतियेको झुप्रा सम्झने यो मनले ती पहराहरु उस्तै गरि उभिरहेको अनी खोलाहरु उस्तै गरि बगिरहेको हेक्का नै राखेनछ । दशै साँच्चै दशैं जस्तो गरि नै आउने रहेछ ।

दशैंलाई दशैं जस्तो गरि मनाउनुहुने सबैलाई बिजया दशमीको हार्दिक शुभकामना । ।