हार्ने युद्ध

जब जनयुद्ध चल्दै थियो - युबाहरूको लाम की त पासपोर्ट लिने अफिसमा या की म्यानपावर र बिदेशि राजदुताबासहरुमा देखिन थाल्यो । तर त्यो क्रम शान्ति प्रक्रिया पछि पनि रोकिएन । भन्नेहरूले बिदेशिएका युबा हरूलाई लाछी सम्म भने । समस्याबाट भाग्ने हरू भनेर डरपोक र कातर देखाए । तर किन भागे , तीनको मस्तिष्कमा के थियो बुझ्ने कोशिश् गरिएन । त्यहि समयमा त्रिभुबन अन्तराष्ट्रिय बिमानस्थलको  हजारौंको लर्कोमा म पनि कतै लामबद्ध थिए । च्याटमा भेटिएका साथिहरू , आफन्तहरू सोध्छन कहीले नेपाल फर्किने । सुझाब दिन्छन् - पढेकाहरू उता बस्नु हुन्न आउनु पर्छ । सधैं उत्तर अब पढाइ सकिन लाग्यो फर्किदैछु । नभन्दै फर्किने बेला पनि आउन लागेछ । यसो दिन गन्छु झण्डै काउण्टडाउन् गर्ने बेला नि हुन लागेछ । 

दुइ दिन अगाडि ल्याबको पल्लो कुनामा बस्ने श्रिलन्कनले भन्यो - डिसेम्बरको टिकेट बुक गरे , त कैले जाने ? सधै नेपाल फर्किन्छु भनेर लगाएको फुर्ति त्यो बेला त्यतिकै ओइलायो । मैले केइ बोल्न सकिन। फेरि सोध्यो - नफर्किने बिचार् गरिस् क्या हो ? त्यो बेला मैले सुझाब् मागे - तेरो देशमा तामिलको युद्ध अझै रहिरहेको भए के गर्थिस् ? उसले भन्यो - म सोच्थे । मैले नि भने - म पनि त्यहि सोचिरहेको छु । त्यसपछि त्यो गुगलमा नेपालको समाचार खोज्न थाल्यो । जलाइएका स्कुले बसहरु , बालिएका टायरहरु , फुटेका टाउकोहरु देखेर छक्क पर्यो उ । भन्यो - तामिलले जस्तो छुट्टै देश् त मागेको होइन रहेछ नि , फेरि अधिकारको लागि किन यस्तो झगडा । म फेरि स्तब्ध बने ।

म सग उत्तर थिएन । फेसबुकका भित्ताहरुमा हेर्छु - जातिय रंगले लतपतियेको देख्छु । किन कसलाई के चाहिने , कस्ले के नदिने स्पष्ट छैन । खालि एकले अर्कालाइ गालि गरेका छन् । तर खोइ हामि किन बुझ्दैनौ - धनगढिमा थारुको फुटेको टाउकोबाट  र काठमान्डौमा छेत्रिको फुटेको टाउकोबाट उस्तै रातो रगत बगिरहेको थियो । नवलपरासिमा भत्किएका थारु म्युजियममा हाम्रै गौरब थियो, हेर्दा हेर्दै खरानि भएको सुकनाको त्यो स्कुले बसमा हाम्रै नानिहरु थिए । खै हामि आफै हार्ने युद्ध किन लड्दैछौ ।

अस्ति बेलायतबाट गाउले भाइ भन्दै थियो दाइ किन फर्किने नेपाल ? साच्चै सम्झिन्छु - मेरा बाबाले मितेरि सम्बन्ध गासेका लुइटेलहरुसग फेरि दाजुभाइ भएर रहुला । हिजो सगै पढेका रेग्मि , चापगाइ , बस्नेत, केसि , अधिकारिहरुले आत्मियता देखाउदै मलाइ भोटे , चितुवा भनेर भन्लान् । के मैले पनि तिनिहरुलाइ बाहुन् , पण्डित् भनेर बोलाउने हिम्मत जुटाउन सकुला ? त्यो अधिकारि ठिटो ओइ राजेश साकेला नाच्न जाने होइन भन्दै फेरि बोलाउन आउला कि नआउँला । यस्ता  प्रश्नहरु एकै पटक साउने भेल् झै उर्लेर  आउछन् । अनि आफैलाइ सोध्छु के म नकरात्मक नै बनेको हु त ? अखबारको पानाहरु पल्टाउछु सकरात्मक हुने कुनै सन्देश् पाउदिन , फेसबुक् हेर्छु कि त एकले अर्कालाइ गालि गर्ने देख्छु , कि थर फेरेर नेपाल र नेपालि लेख्ने देख्छु ।

फेसबुकमा छरिएका जातिय द्वन्दमा परेको त्यो गुजराति युबाको जुम्ला हात् जोडेको तस्बिर देख्छु । उस्को आखाले भनि रहेछ - बिन्ति मलाइ नमार । कता कता त्यहा आफ्नै र आफन्तको प्रतिबिम्ब पाउछु । हाड र छाला मात्र बाकि सुडानी युबाहरु एस् एल् आर् बोकेको तस्बिर् देख्छु । खै त्यो ज्यानले के को लागि लडेको छन् थाहा पाउदिन । एउटा साथि आफ्नो भित्तामा लेख्छ - "खबर्दार फलानो नेताले उचाल्यो भनिस् , फलानो फलानोले देख्नेछस्। " अर्को उत्तर दिन्छ - खै देख्ने त हामि नेपालि ले हो ।  साचै हामिले नै देख्ने हो भोग्ने हो । अरु कसैले भोग्दैन ।उनिहरु त चक्रब्युह भित्र छन् । हामि जनता त कवच बनेर एक् ले अर्कालाइ उभ्यायेका छौ । एउटा थरिले अर्को थरिलाइ देखाउन त्यै कवच् तोड्नु पर्छ । त्यो तोड्डा तोड्डै तिनिहरु सग नपुग्दै हामि थाकि सकेको हुनेछौ । अनि कस्ले देख्छन् ।

समस्या जटिल देखेको छैन । एक थरिले नाम मागे । अर्को थरिले हुदैन भने । माग्नेको पनि अधिकार छ , हुन्न भन्नेको नि अधिकार छ । तर न माग्नेले नै के मागेको राम्रो बुझाउन सके , न दिन्न भन्नेले नै त्यो नाम हुदैन भने के त भन्ने प्रस्ताब ल्याउन सके । चार घण्टा बार्ता गरेर टुङ्गिने ठाउमा सयौ घण्टा बन्द गरेर किन शक्ति खेर फाल्नु । सडकमा बस्ने हरुको नै सुनुवाइ छ भने सडक् सडकमा हुनेहरु किन बार्ता नगर्ने ? आफ्नो अधिकार माग्दा अर्कोलाइ किन गालि गर्ने ? होच्याउने किन ?  सबैले बुझ्नु पर्ने कुरा के भने - आफ्नो कुहिनो मज्जाले हल्लाउन पाइन्छ तर छिमेकिको नाकको ख्याल् चाहि राख्नु पर्छ है ।

जति ढुङ्गा हाने पनि , जति टायर् बाले पनि , जति टाउको फोडे पनि आफ्नो दुख आफै सग छ । हेर्नुस् त त्यो सेतिको बाढिले जाति छुट्ट्यायेन , सिराहाको आगोले भुगोल देखेन , कोशिमा आउने बाढिले लिम्बुवान किरात देखि मदेश सबै बगाएर लान्छ । जति नै टाउको फोडौ त्यहि पहाडि प्रदेशको चुरिया नबचाइ मदेश प्रदेशको भबिश्य सुरक्षित हुन्न । मदेशको धान नपुगि पहाडले राम्ररि ढ्याउ गर्न सक्दैन । अनि सोच्छु के को लागि लड्ने ? को सग लड्ने ? मैले देखेको छू , तराई र पहाडबाट भारी बोकेर जाने भरियाहरूले हिमाली भेगका मानेहरूलाई दाहिने पारेर हिंडेको । खोइ कतै देखेउ हामिले मन्दिरमा फोहोर गरेको । हाम्रा माने र सकेला थानहरू सबैका लागि उत्तिकै पुजनिय छन् । मदेशबाट पोका बोकेर हिड्ने ब्यापारीहरूले पहाडमा उत्तिकै सद्भाब पाएका छन् । आनि खिचातानी के का लागि ?

हामिले नाकको लम्बाइको आधारमा , छालाको रंगको आधारमा होच्याउने खोच्याउने छोड्नु पर्छ । होईन भने फेरि यहा आफ्नो जात छोडेर नेपालि लेख्नेहरूको लरको लाग्ने छन् । तर के गर्नु जात फेरे नी नाक फेर्न नसकिने , छालाको रंग फेर्न नसकिने । यहि स्थिति रहने भयो भने फेरि पनि म्यानपावर र राजदुताबासहरुमा भिड बढ्नेछ । त्रिभुवन बिमानस्थलमा फेरि लाम बढ्ने छ । त्यो बेला झुक्केर पनि गाली नगर्दिनु होला - बिन्ती भगौडा नभनिदिनु होला ।